Archiwum Polskiej Przyrody Podwodnej

REDAKCJA
 


Raki - towarzysze pancerni


W naszych wodach śródlądowych żyją występują głównie trzy gatunki raków. Największe z nich to raki szlachetne, zwane także rzecznymi, nieco mniejsze są: raki błotne, zwane także stawowymi oraz raki pręgowane, które z racji swojego zamorskiego pochodzenia nazywane są również rakami amerykańskimi. Ostatnio pojawiły się w hodowlach także i pochodzące ze Skandynawii raki sygnałowe.

Raki mają w sobie coś ze średniowiecznych rycerzy. Ich ciało chronione jest twardym pancerzem, przypominającym dawne zbroje, a potężne szczypce stanowią równie groźną i skuteczną broń jak niegdyś dwusieczny miecz czy topór. Szczypce te służą rakom nie tylko do walki z rywalami czy też obrony przed napastnikami, ale stanowią także bardzo sprawny organ wykorzystywany do chwytania i przytrzymywania pokarmu. Budowa i kształt szczypiec oraz pancerza to cechy wyróżniające poszczególne gatunki. Przy odpowiedniej wprawie, można na ich podstawie rozróżniać raki nawet w warunkach podwodnych obserwacji. Raki należą do zwierząt, które bardzo mocno reagują na stopień zanieczyszczenie środowiska. Stąd też ich obecność w rzece czy w jeziorze jest często uznawana za pozytywną cechę danego akwenu i oznakę zachowania odpowiednio wysokiej klasy czystości wód.

   

Niestety rodzime gatunki raków tj. raki szlachetne i błotne wykazują dużą wrażliwość na pasożyty i choroby. W rezultacie, już w zeszłym wieku w wyniku masowych zachorowań na tzw. dżumę raczą, znacznemu zmniejszeniu uległa populacja tych raków. W okresie powojennym dodatkowego spustoszenia dokonały także niekontrolowane zrzuty ścieków przemysłowych, komunalnych i rolniczych, które przez długie lata degradowały nasze rzeki, jeziora i zbiorniki zaporowe dramatycznie zmieniając na większości obszaru kraju warunki życia raków. Znacznie większą tolerancją na zanieczyszczenia, a także odpornością na choroby zabójcze dla raków szlachetnego i błotnego, charakteryzują się raki pręgowany, które, od czasu sprowadzenia ich z Ameryki pod koniec ubiegłego wieku, skutecznie rozprzestrzeniły się w wielu naszych akwenach. Rak pręgowany jest zatem tym z pośród trzech towarzyszy pancernych, którego obecnie będziemy najczęściej spotykać podczas naszych podwodnych wypraw. Raka tego trudno jest z resztą pomylić z innymi gatunkami, gdyż jego odwłok posiada wyraźnie zaznaczone ciemne pręgi na każdym segmencie, co znalazło odbicie w polskiej nazwie gatunkowej.

   

Ze względu na to, że raki w porze dziennej często przebywają w ukryciach, chroniąc się przed drapieżnymi rybami - przede wszystkim okoniem i węgorzem, dobrą porą obserwacji jest letnia ciepła, nieco pochmurna noc. Można wówczas w świetle latarki zobaczyć wiele raków na piaszczystych przybrzeżnych płyciznach pośród oglonionych kamieni czy też pomiędzy gałęziami zwalonych drzew. Nieco głębiej możemy napotkać raki pośród ramienicy, która w wielu jeziorach pokrywa gęstymi dywanami dno na głębokościach począwszy już od jednego czy półtora metra. W jeziorach o płytkich mulistych brzegach raki znajdują często schronienie także w niewielkich zagłębieniach dna pod przykryciem z opadłych liści drzew rosnących nad wodą.

   

Nurkując w przejrzystych i dobrze natlenionych jeziorach możemy spotkać raki nie tylko w strefie brzegowej, ale i na większych głębokościach. W takich wodach raki występują zwykle dość licznie i ich znalezienie nie nastręcza większych problemów nawet w dzień. Szczególnym miejscem poszukiwań i obserwacji raków są formacje marglowego dna w postaci prawie pionowych ścian, popularnie nazywanych przez płetwonurków "skałkami". Ich stosunkowo miękki, lecz przy tym wystarczająco zwięzły materiał, pozwala różnym zwierzętom budować odpowiednie ukrycia. W niektórych jeziorach, jak na przykład we jeziorze Wdzydzkim na Pojezierzu Kaszubskim, "skałki" przypominają swoim wyglądem wielkie kawałki szwajcarskiego sera, w którym, praktycznie, każda dziura-norka ma swojego gospodarza. Znajdziemy tu także i naszych bohaterów - raki, które potężnymi szczypcami bronią dostępu do swoich ukryć. Nie zawsze jednak jest tu dla nich bezpiecznie, gdyż prawdziwym władcą tej nieco niesamowitej krainy jest węgorz, a w jego jadłospisie raki zawsze stanowiły jedno z ulubionych dań. Niezwykły krajobraz takich miejsc sprawia, że stanowią one dużą atrakcję dla fotografów podwodnych, szczególnie specjalizujących się w makrofotografii i fotografii zbliżeniowej.

   

Raki stanowią jeden z wdzięczniejszych tematów w krajowej fotografii podwodnej. Nie są tak ruchliwe i płochliwe jak większość gatunków ryb, tak że podejście do nich, odpowiednie ustawienie się pod wodą i kadrowanie są względnie proste nawet dla niezbyt doświadczonego nurka i fotografa podwodnego. Z tego też fotografowanie raków jest jednym z podstawowych zadań podczas zajęć praktycznych na kursach fotografii podwodnej, a ich udane zdjęcia są możliwe do wykonania nawet niezbyt skomplikowanymi zestawami z aparatami kompaktowymi.

Jarosław Samsel
samselj@rafy.pl



Copyright © 2003-2004 by Jarosław Samsel - Ocean Instruments Sp. z o.o.
All rights reserved


ustaw jako startową

Zaprenumeruj bezpłatny biuletyn informacyjny

szczegóły


linki
 
REDAKCJA | Copyright © 2002-2017 E-MARKETING
Reklama u nas: info@rafy.pl
Do góry